جدول مواد شیمیایی ناسازگار؛ کدام مواد را هرگز نباید با یکدیگر مخلوط کرد؟
آشنایی با ناسازگاری مواد شیمیایی یکی از مهمترین اصول ایمنی در آزمایشگاهها و صنایع شیمیایی است.
برخی مواد در صورت تماس یا نگهداری در کنار یکدیگر ممکن است واکنشهای گرمازا، آتشسوزی، انفجار، تولید گازهای سمی یا کاهش کیفیت مواد را به دنبال داشته باشند.
به همین دلیل، پیش از اختلاط یا انبارش مواد شیمیایی، بررسی سازگاری آنها بر اساس برگه اطلاعات ایمنی (SDS) و دستورالعملهای استاندارد ضروری است.
جدول زیر رایجترین مواد شیمیایی آزمایشگاهی و مواد ناسازگار با آنها را بهصورت خلاصه نشان میدهد.
| ماده شیمیایی | مواد ناسازگار | خطرات احتمالی |
| سدیم هیدروکسید (NaOH) | اسیدهای قوی، آلومینیوم، روی، قلع، آمونیوم | واکنش گرمازا، تولید گاز هیدروژن، خوردگی شدید |
| اسید سولفوریک (H₂SO₄) | بازهای قوی، آب (در حجم زیاد)، مواد آلی، فلزات فعال | واکنش شدید، پاشش، تولید حرارت و گاز هیدروژن |
| اسید نیتریک (HNO₃) | مواد آلی، الکلها، حلالهای آلی، فلزات، عوامل احیاکننده | اکسیداسیون شدید، آتشسوزی یا انفجار |
| اسید هیدروکلریک (HCl) | بازها، سیانیدها، سولفیدها، فلزات فعال | تولید گاز هیدروژن یا گازهای سمی مانند H₂S |
| پتاسیم پرمنگنات (KMnO₄) | گلیسرول، الکلها، اسیدها، مواد آلی و احیاکننده | آتشسوزی، انفجار و اکسیداسیون شدید |
| پراکسید هیدروژن (H₂O₂) | فلزات، مواد آلی، عوامل احیاکننده، مس و آهن | تجزیه سریع، آزاد شدن اکسیژن و افزایش فشار |
| نیترات نقره (AgNO₃) | آمونیاک، مواد آلی، هالیدها، عوامل احیاکننده | تشکیل رسوب، واکنشهای ناخواسته و کاهش کیفیت محلول |
| متانول | مواد اکسیدکننده قوی مانند پرمنگنات و کرومات | خطر آتشسوزی و واکنش شدید |
| اتانول | اسید نیتریک، پرکلراتها، پراکسیدها و اکسیدکنندههای قوی | آتشسوزی یا انفجار |
| استون | اسید نیتریک غلیظ، پراکسیدها، برم، کلر | اشتعالپذیری و واکنش شدید |
| کلروفرم | بازهای قوی، سدیم فلزی، اکسیدکنندههای قوی | تشکیل محصولات خطرناک و تجزیه |
| دیکلرومتان | فلزات قلیایی، عوامل اکسیدکننده قوی | تجزیه و تولید گازهای سمی |
| سدیم فلزی | آب، الکلها، اسیدها، رطوبت | انفجار، آتشسوزی و تولید هیدروژن |
| پتاسیم فلزی | آب، هوا، اسیدها | واکنش انفجاری و آتشسوزی |
| آمونیاک | اسیدها، کلر، برم، هیپوکلریت سدیم | تولید گازهای سمی مانند کلرامین |
| هیپوکلریت سدیم (وایتکس) | اسیدها، آمونیاک، متانول | تولید گاز کلر و گازهای سمی |
| فرمالدهید | اکسیدکنندههای قوی، اسیدهای قوی | واکنش گرمازا و تشکیل ترکیبات خطرناک |
| فنل | اکسیدکنندههای قوی، بازهای قوی | واکنش شدید و افزایش خطر سمیت |
| اسید استیک غلیظ | بازهای قوی، اکسیدکنندهها | واکنش گرمازا و خطر پاشش |
| استونیتریل | اکسیدکنندههای قوی، اسید نیتریک | خطر آتشسوزی و واکنش شدید |
طبقهبندی کلی ناسازگاری مواد شیمیایی
| گروه مواد | نباید با چه موادی نگهداری یا مخلوط شوند؟ |
| اسیدها | بازها، سیانیدها، سولفیدها، فلزات فعال |
| بازها | اسیدها، فلزات سبک مانند آلومینیوم و روی |
| مواد اکسیدکننده | حلالهای آلی، مواد قابل اشتعال، عوامل احیاکننده |
| مواد احیاکننده | اکسیدکنندهها |
| مواد قابل اشتعال | اکسیدکنندهها، منابع حرارت و جرقه |
| فلزات قلیایی | آب، رطوبت، الکلها و اسیدها |
| پراکسیدها | فلزات، مواد آلی و مواد قابل احتراق |
نکته مهم: این جدول یک راهنمای عمومی است و جایگزین اطلاعات تخصصی موجود در برگه اطلاعات ایمنی (SDS/MSDS) هر ماده نیست. پیش از نگهداری، حمل یا مخلوط کردن هر ماده شیمیایی، همیشه اطلاعات ارائهشده توسط تولیدکننده را بررسی کنید.
شماره واتساپ: 09362048289
شماره واتساپ: 09927282910